به لقب خود « كمال الدّين » كه ديگران به دو داده‌اند در هيچ مورد اشارتى نكرده ( يا من نديدم ) و همه جا با تواضع تمام به ذكر نام خود و پدرش اكتفا كرده . چنان كه گذشت . زادگاهش خوارزم بوده و بيشتر عمر را ظاهرا در آنجا به سر برده ، و اينكه برخى اصل او را از كاشان يا اندجان يا جاى ديگر خوانده‌اند « 1 » ، ادّعايى است كه هرگز نزد ما به ثبوت نرسيده بلكه قرينه‌اى هم براى صحّت اين دعوى در همهء آثار و اشعارش نديده است . و نيز اين مطلب كه برخى از نويسندگان و محقّقان نسب او را به نجم الدّين كبرى رسانيده‌اند ، به نظر اين ضعيف ، قولى ناصواب است « 2 » ، كه در آثار وى هيچ دليلى بر تأييد و اثبات آن به دست نيامد ، و ما در مجالس النّفائس و حبيب السّير و هفت اقليم چنين مطلبى را نمىبينيم كه مندرجات آنها به حقيقت نزديكتر است و كم‌وبيش خالى از خلل مىنمايد . بالاتر از اين آنكه در كتاب ينبوع الاسرار كه مؤلّف به تكرار از نجم الدّين كبرى با اعزاز و احترام نام برده و حكاياتى از او آورده است ، هرگز اشارتى به چنين روايتى نشده ؛ همچنين در جواهر الاسرار و ساير آثار و اشعار او ، و بسيار بعيد مىنمايد كه مطلبى را بدين حدّ از اهميّت و عظمت مؤلّف مسكوت گذارد و در فصول و ابواب مختلف كتاب ذكرى از آن ننمايد و حال آنكه نكته‌ها و مسائل كوچكتر از آن را از نظر دور نداشته و هرجا كه فرصتى يافته به ذكر آنها پرداخته است . تنها در مقصد الاقصى فى ترجمة المستقصى نام و نسب او چنين منقول است : « . . . حسين بن الحسن الخوارزمىّ الكبروى . . . » كه به فرض صحّت نسخه و الحاقى نبودن نسبت « كبروى » ، اين كلمه دليل انتساب او به خاندان نجم الدّين كبرى نتواند بود . بل مراد انتساب اوست به طريقت كبراويّه و پيروى از مسلكى كه در اين روزگار به فرقهء ذهبيّه مشهورند و اين خود نظرى خطا و نارواست . چنان كه در صفحات بعد بيان خواهد شد . « 3 »

--> ( 1 ) . ر . ك : مطالب مجالس المؤمنين و كسانى كه اطّلاعات خود را دربارهء خوارزمى تنها از آن گرفته‌اند . يكى از نويسندگان معاصر شرح حال وى را در تحقيقى كه بر « شارحان مثنوى » كرده چنين آورده « . . . كمال الدّين حسين بن حسين كاشانى خوارزمى ، اصل وى از كاشان بود امّا در خوارزم مىزيست . نسب او به نجم الدّين كبرى عارف قرن ششم مىرسد . . . » ( ر . ك : مجله نگين ص 42 - 30 دىماه 1352 ) . ( 2 ) . ظاهرا سند آنان مندرجات كتاب مجالس المؤمنين و مجالس العشّاق است . ( 3 ) . احتمال الحاقى بودن اين كلمه ، يكى از آنجا مىرود كه در موارد ديگر از آثار و تأليفات او كه نام خود را ذكر كرده نيامده است . ديگر افزودن « ال » بر سر نام پدر و كلمات بعد از آن است كه اين نيز از شيوهء او به دور مىنمايد .